OBIEKTYW.info - NA ODSIECZ PRZYRODZIE - W DOWÓD UZNANIA TYM CO ZA "TURCZYNKIEM" REJTANUJĄ

Stała sobie grusza wśród zbóż i łąk w polach, na miedzy. W maju biała, rojem pszczół oblepiona, latem cień dawała żniwiarzom, jesienią liście malowała kolorami tęczy. Stała tam sama, nie wadząc nikomu. Pod tą gruszą mój ojciec spotykał się z mamą, dla niej serce w korze pnia wyciął. Drzewo długo zabliźniało ranę, ojciec już od czterdziestu lat nie żyje. Niedawno gruszę ścięli, tak bez powodu, na opał. W ściętym pniu niemal osiemdziesiąt pierścieni było. Dla drwali miała wartość drewna opałowego, dla mnie wartość wspomnień o moich rodzicach. Ta grusza była ozdobą opypiańskich pól.

Świat zmaterializował się do granic absurdu. Ludzie, kupując grunt pod zabudowę, nie mówią o pejzażu i krajobrazie, tylko o lokalizacji i mediach. W miastach to już nawet nie grunt kupują, lecz PUM (powierzchnię użytkowo-mieszkaniową). To nie to samo co metr kwadratowy gruntu. Rolnik, wioząc świnię na rzeź, dostaje pieniądze nie za świnię, ale za WBC (wagę bitą ciepłą). Natomiast Powiat Grodziski nie sprzedaje Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego „Turczynek” w mieście ogrodzie Milanówek, tylko nieruchomość w Milanówku przy ulicy Brwinowskiej 2, czytamy w projekcie Uchwały Rady Powiatu.

Ta nieruchomość przy ulicy Brwinowskiej w Milanówku to nic innego tylko Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Turczynek” w mieście ogrodzie Milanówek. Taki status bowiem ma ta duża enklawa zieleni na pograniczu Podkowy Leśnej, Brwinowa i Milanówka. Przypuszczam, że są mieszkańcy Milanówka, dla których Turczynek to zarośnięty teren z dwoma pawilonami o wątpliwej wartości historycznej, który władze miasta chcą kupić lekkomyślnie od Starostwa za ponad dwa miliony złotych. Dla ludzi, którym „Truskawki w Milanówku” kojarzą się wyłącznie z owocami, które w czerwcową sobotę można kupić na milanowskim targu, „Turczynek” to pewnie bezwartościowe krzaki. Próżno by tu mówić o hierarchii potrzeb miasta, bo ludzie rzeczywiście chodzą do galerii po błocie. To miasto ma swój klimat. Mnie, rodowitemu mieszkańcowi Opyp, ten klimat jest obcy, ja tego nie czuję. Ale kiedy próbuję tak na chłopski rozum pojąć, dlaczego tylu artystów, twórców sztuki i ludzi kultury wybrało sobie za własne miejsce na ziemi właśnie Milanówek, dochodzę do przekonania, że to miasto musi mieć ten klimat, który wabi artystów i daje im możliwość tworzenia. Bo przecież artyści to ludzie o szczególnej wrażliwości na piękno.

Jestem radnym powiatu i często zastanawiałem się nad tym, jaką cechę powinien mieć przedstawiciel lokalnej społeczności: radny, poseł, senator, burmistrz, prezydent itp. Jako najistotniejsze wymieniłbym: odpowiedzialność, wrażliwość na ludzkie problemy i piękno przyrody. Postępuje dewastacja „Turczynka”, mróz, wilgoć, rdza i wandale robią swoje. Nie jest to obojętne konserwatorowi zabytków ani radnym powiatu, którzy ponoszą ciężar odpowiedzialności za taki stan rzeczy. To nieufność wobec instytucji państwa od dawna powstrzymuje wielu przed decyzją o sprzedaży. Nie tak zabytkowe budynki, jak dziesięciohektarowy grunt ze starodrzewem położony w pobliżu drogi do Warszawy, stanowi łakomy kąsek dla potencjalnych nabywców. Przetarg to w pełni wolnorynkowa forma zbycia nieruchomości. Bez względu na to, jak starannie zostanie przeprowadzony przetarg, to i tak zbywający nie unikną zarzutów o czystość stosowanych procedur. Praw wolnego rynku nie da się pominąć i realną w perspektywie czasu staje się groźba podziału nieruchomości z przeznaczeniem na handel, budownictwo czy usługi. W moim przekonaniu to najgorszy z możliwych scenariuszy. Smutne doświadczenia powiatu z ubiegłych lat dają prawo przypuszczać, że pożar to pierwsze, co może spotkać zabytek po sprzedaży. Taki właśnie los spotkał już stary, zabytkowy budynek szpitala przy ulicy Okulickiego w Grodzisku Mazowieckim. Teren przy ulicy Kilińskiego w Grodzisku, który uchwałą Rady Powiatu został sprzedany gminie z przeznaczeniem pod rozbudowę Ośrodka Kultury, do dziś pozostaje niezagospodarowany. A Ośrodek Kultury? Buduje się gdzie indziej. Natychmiast po sprzedaży tej nieruchomości, buldożery dopełniły żywota starego budynku grodziskiego pogotowia.

Większość radnych Milanówka i Powiatu jest zgodnych co do tego, że Turczynek powinien służyć mieszkańcom powiatu, jako kompleks przyrodniczo-krajobrazowy i ze względu na swój charakter powinien pełnić funkcje kulturalne i rekreacyjne. Nie bez znaczenia jest fakt sąsiedztwa Turczynka ze Stawiskiem, gdzie żył i tworzył Jarosław Iwaszkiewicz. Willę w Stawisku otacza kilkuhektarowy park, który od Turczynka oddziela zaledwie ulica Brwinowska. Ten teren zgodnie z testamentem właścicieli pozostaje własnością Państwa Polskiego, a Powiat Grodziski wszedł w jego posiadanie po reformie administracyjnej. Turczynek ze Stawiskiem tworzy naturalny kompleks, który uzupełniać może brak terenów publicznie dostępnych dla rekreacji na terenie Milanówka, Podkowy Leśnej i Brwinowa i komponuje z letniskowym charakterem tych miejscowości. Idea „Otwartych Ogrodów”, którą promują te miasta, jest doskonałym potwierdzeniem tej tezy.

Mamy za złe barbarzyńskim zaborcom, że zamienili dworek Chopina w Żelazowej Woli na skład buraków, a fortepian Chopina wyrzucili na bruk. Dużo jest wokół Grodziska starych dworków, które nie miały takiego szczęścia jak Dworek w Petrykozach. Zaopiekował się nim znany aktor, miłośnik polskiej kultury, Wojciech Siemion. Pałac Sobańskich w Guzowie, dewastowany od lat przez miejscową cukrownię, pomimo zachowanej uroczej bryły, nie doczekał się przez 18 lat w wolnej Polsce mecenasa, który by mu przywrócił dawną świetność. Państwa polskiego na taki mecenat nie stać, bo z prywatyzacji dochodów nie ma, a niechlubni poprzednicy roztrwonili majątek z nacjonalizacji. Dobrze chociaż, że staraniem profesora Giejsztora, do Zamku Królewskiego w Warszawie uśmiechnął się los. Są też dobre przykłady mecenatu samorządu: Pałacyk „Kasyno” w Podkowie Leśnej, „Dworek Skarbków” w Grodzisku Mazowieckim czy też Dworek w Żabiej Woli.

Radni Milanówka nie mogą mieć za złe radnym powiatu grodziskiego, że po reformie administracji w 1998 r. „Turczynek” nie przypadł w udziale Milanówkowi, nie mogą też zakładać, że będą lepszymi gospodarzami obiektu niż radni powiatu. Prawo pierwokupu, wpisane w księdze wieczystej, jest wyrazem szczerych intencji włodarzy Milanówka. Z prawa pierwokupu skorzystała też gmina Grodzisk Mazowiecki, wchodząc w posiadanie kilkunastohektarowej działki na skraju lasu w Radoniach. Gmina doprowadziła media i podzieliła teren na działki budowlane. Działki, sprzedane z zyskiem w przetargu powiększyły dochody gminy. To przykład dobrej gospodarności, choć wielu naiwnie miało nadzieję, że gmina, nie zmieniając planu zagospodarowania, zalesi ten teren, dając dobry przykład innym właścicielom gruntów. Gdyby jeszcze udało się uchwalić plan zagospodarowania przestrzennego tej części Milanówka, gdzie znajduje się „Turczynek”, to poza Studium uwarunkowań do planu zagospodarowania i zapisami o ustanowieniu Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego „Turczynek” w mieście-ogrodzie Milanówek, byłyby to dodatkowe gwarancje niepodzielności obiektu w celu ochrony jego niepowtarzalnego charakteru. Moim zdaniem, dopóki ten obiekt pozostaje w rękach publicznych, dopóty nic mu nie grozi, bez względu na to czy jego właścicielem będzie Powiat Grodziski czy Miasto Milanówek. Ze względu na swój charakter, miasto Milanówek nie posiada przemysłu, który generowałby duże dochody z podatków. Radni Milanówka deklarują Powiatowi wolę partycypowania w kosztach powstrzymania postępującego niszczenia obiektów „Turczynka” przez czynniki zewnętrzne. Publiczna debata na temat dalszej przyszłości „Turczynka” nie przyniosła wymiernych efektów, a obiekt niszczeje. Pozostaje więc tylko liczyć na odpowiedzialność i wrażliwość radnych samorządu powiatowego i milanowskiego, by podjęli wspólnie właściwe decyzje. Opinie wyrażone w tekście są efektem moich przemyśleń. Moim celem, celem radnego już trzeciej kadencji Rady Powiatu, było wyłącznie uwrażliwienie lokalnej społeczności na ten jakże ważny i dotychczas nierozwiązany problem. Problem dotyczy przyszłości Zespołu Przyrodniczo-Krajobrazowego „Turczynek” w mieście-ogrodzie Milanówek. Proponuję przyłączyć się do dyskusji, będę wdzięczny za opinie i polemiki.

Jerzy Kopeć

"bibuła milanowska" nr 22, listopad 2007